Kołatanie serca to odczucie, że serce bije w sposób bardziej wyraźny niż zwykle – szybko, mocno, nierówno, „trzepocze” albo na moment jakby pomija uderzenie. Jest to objaw, a nie osobna choroba. W wielu przypadkach nie świadczy o poważnym problemie kardiologicznym, jednak nawracające kołatania mogą być związane m.in. z zaburzeniami rytmu serca, chorobami zastawek, kardiomiopatiami czy niewydolnością serca.
Co to jest kołatanie serca?
Kołatanie serca oznacza zwiększoną świadomość własnego bicia serca. Pacjenci opisują je bardzo różnie: jako mocne uderzenia, przyspieszone bicie, trzepotanie, drżenie w klatce piersiowej, chwilowe „zatrzymanie” serca albo pojedyncze dodatkowe uderzenie.
Objaw może trwać kilka sekund, kilka minut, a czasami dłużej. Może występować zarówno podczas odpoczynku, jak i aktywności fizycznej. Sam sposób odczuwania kołatania nie pozwala jednak jednoznacznie określić jego przyczyny – do rozpoznania zaburzenia rytmu potrzebna jest odpowiednia diagnostyka.
Kołatanie serca – jakie mogą być przyczyny kardiologiczne?
Kardiologiczne przyczyny kołatania serca obejmują przede wszystkim arytmie, ale objaw może również pojawiać się u osób z chorobami strukturalnymi serca. Znaczenie ma nie tylko samo kołatanie, lecz również jego częstotliwość, czas trwania, okoliczności występowania oraz ewentualne objawy towarzyszące.
1. Arytmie, czyli zaburzenia rytmu serca
Arytmia oznacza nieprawidłowość dotyczącą częstotliwości lub rytmu pracy serca. Serce może bić zbyt szybko, zbyt wolno albo nieregularnie. Zaburzenia rytmu należą do najważniejszych przyczyn, które należy brać pod uwagę u pacjenta zgłaszającego nawracające kołatania.
Kołatanie mogą powodować m.in.:
- dodatkowe pobudzenia nadkomorowe lub komorowe – często odczuwane jako pojedyncze mocne uderzenie, „przeskoczenie” albo chwilowa przerwa w pracy serca;
- migotanie przedsionków – arytmia powodująca nieregularną pracę serca, której może towarzyszyć przyspieszony rytm, osłabienie, duszność lub gorsza tolerancja wysiłku;
- częstoskurcze nadkomorowe – napady szybkiego rytmu serca, które mogą rozpoczynać się i kończyć nagle;
- częstoskurcze komorowe – arytmie wymagające szczególnej uwagi, zwłaszcza u osób z rozpoznaną chorobą strukturalną serca;
- inne zaburzenia powstawania lub przewodzenia impulsów elektrycznych w sercu.
Pojedyncze dodatkowe pobudzenia mogą występować także u osób bez rozpoznanej choroby serca. Znaczenie kliniczne zależy jednak m.in. od ich częstości, rodzaju, objawów towarzyszących oraz tego, czy występuje choroba strukturalna serca.
2. Migotanie przedsionków
Jedną z istotnych arytmii, które mogą objawiać się kołataniem serca, jest migotanie przedsionków . Rytm serca staje się wtedy nieregularny, a u części pacjentów również wyraźnie przyspieszony.
Migotanie przedsionków nie zawsze powoduje charakterystyczne objawy. Niektórzy pacjenci odczuwają wyraźne kołatanie, inni przede wszystkim osłabienie, duszność lub spadek wydolności, a u części osób arytmia może przez pewien czas pozostawać bezobjawowa.
Rozpoznanie migotania przedsionków jest ważne również dlatego, że choroba wiąże się ze zwiększonym ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych, w tym udaru mózgu. Dlatego podejrzenia tej arytmii nie należy diagnozować wyłącznie na podstawie odczuwanych objawów.
3. Choroba wieńcowa i następstwa niedokrwienia serca
Choroba wieńcowa nie jest rozpoznawana na podstawie samego kołatania serca. Niedokrwienie mięśnia sercowego oraz zmiany powstałe np. po przebytym zawale mogą jednak wpływać na elektryczną stabilność serca i zwiększać skłonność do niektórych zaburzeń rytmu.
Szczególnej uwagi wymaga sytuacja, w której kołatanie pojawia się podczas wysiłku albo towarzyszy mu ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność, zimny pot, nudności czy wyraźne pogorszenie samopoczucia.
4. Wady zastawkowe serca
Zwężenie lub niedomykalność jednej z zastawek może prowadzić do zmian ciśnienia i objętości krwi w poszczególnych jamach serca. Z czasem może to sprzyjać ich poszerzeniu oraz występowaniu zaburzeń rytmu.
W chorobach zastawkowych kołataniu mogą towarzyszyć również:
- duszność podczas wysiłku,
- spadek tolerancji wysiłku,
- osłabienie,
- zawroty głowy lub omdlenia,
- obrzęki kończyn dolnych,
- ból lub dyskomfort w klatce piersiowej.
5. Kardiomiopatie
Kardiomiopatie to grupa chorób mięśnia sercowego, które mogą zmieniać jego budowę i sposób pracy. W zależności od rodzaju kardiomiopatii mięsień sercowy może być nadmiernie pogrubiały, poszerzony lub wykazywać inne nieprawidłowości strukturalne. Jednym z przykładów jest kardiomiopatia przerostowa .
Zmiany te mogą utrudniać prawidłowe pompowanie krwi oraz zaburzać elektryczną pracę serca, zwiększając ryzyko występowania arytmii. Dlatego kołatanie serca, szczególnie w połączeniu z omdleniami, dusznością, bólem w klatce piersiowej lub obciążającym wywiadem rodzinnym, powinno zostać ocenione przez lekarza.
6. Niewydolność serca
U pacjentów z niewydolnością serca mogą występować przyspieszone bicie serca i kołatania. Niewydolność serca i niektóre arytmie, zwłaszcza migotanie przedsionków, często współistnieją i mogą wzajemnie pogarszać swój przebieg.
Oprócz kołatania uwagę powinny zwracać takie objawy jak narastająca duszność, szybkie męczenie się, obrzęki nóg, trudności z oddychaniem w pozycji leżącej czy wyraźny spadek tolerancji wysiłku.
7. Wrodzone i uwarunkowane genetycznie zaburzenia elektryczne serca
U części pacjentów predyspozycja do arytmii może mieć podłoże wrodzone lub genetyczne. Do tej grupy należą m.in. zespoły związane z nieprawidłowym przewodzeniem impulsów albo funkcjonowaniem kanałów jonowych serca.
Przykładami są m.in. zespół Wolffa-Parkinsona-White'a (WPW) , zespół długiego QT, zespół Brugadów czy katecholaminergiczny wielokształtny częstoskurcz komorowy (CPVT). Są to jednak różne jednostki chorobowe o odmiennym znaczeniu klinicznym i nie należy rozpoznawać ich wyłącznie na podstawie odczuwanego kołatania.
Szczególnie ważną informacją dla lekarza jest występowanie w rodzinie nagłych zgonów sercowych, zwłaszcza w młodym wieku, omdleń o niewyjaśnionej przyczynie lub rozpoznanych chorób dziedzicznych serca.
Czy kołatanie serca zawsze oznacza chorobę serca?
Nie. Kołatanie serca bardzo często ma przyczynę inną niż choroba układu sercowo-naczyniowego. U wielu osób jest przejściową reakcją organizmu na stres, wysiłek lub substancje pobudzające.
Do częstych niekardiologicznych przyczyn lub czynników wyzwalających należą:
- silny stres, napięcie emocjonalne i lęk,
- niedobór snu i przemęczenie,
- intensywny wysiłek fizyczny,
- duże ilości kofeiny lub napojów energetycznych,
- alkohol,
- nikotyna,
- niektóre leki i substancje pobudzające,
- nadczynność tarczycy,
- niedokrwistość,
- zaburzenia stężenia elektrolitów,
- odwodnienie,
- zmiany hormonalne, w tym okres menopauzy.
Z tego powodu diagnostyka kołatania serca nie ogranicza się wyłącznie do badania samego serca. Lekarz bierze pod uwagę również ogólny stan zdrowia, przyjmowane leki, styl życia oraz wyniki badań laboratoryjnych.
Kiedy kołatanie serca powinno skłonić do wizyty u kardiologa?
Konsultacja jest wskazana szczególnie wtedy, gdy kołatanie:
- regularnie nawraca lub staje się coraz częstsze,
- trwa dłużej niż pojedyncze, krótkie epizody,
- pojawia się bez wyraźnej przyczyny,
- występuje podczas wysiłku fizycznego,
- wiąże się ze znacznym pogorszeniem tolerancji wysiłku,
- towarzyszą mu zawroty głowy lub stan przedomdleniowy,
- występuje u osoby z rozpoznaną wcześniej chorobą serca,
- występuje przy rodzinnym obciążeniu kardiomiopatią, arytmiami lub nagłym zgonem sercowym.
Nawet prawidłowe samopoczucie pomiędzy epizodami nie zawsze pozwala wykluczyć napadową arytmię. Zaburzenie rytmu może bowiem pojawiać się tylko okresowo.
Kołatanie serca – kiedy potrzebna jest pilna pomoc?
Niektóre objawy występujące razem z kołataniem mogą wskazywać na poważniejsze zaburzenie rytmu lub inną ostrą chorobę układu sercowo-naczyniowego.
Należy pilnie wezwać pomoc medyczną, jeśli trwającemu kołataniu serca towarzyszy:
- ból, ucisk lub silny dyskomfort w klatce piersiowej ,
- znaczna duszność ,
- omdlenie lub utrata przytomności ,
- stan przedomdleniowy lub bardzo silne zawroty głowy,
- nagłe, wyraźne pogorszenie stanu ogólnego.
W takich sytuacjach nie należy czekać na planową wizytę w poradni. Jeżeli objawy są nasilone lub mogą wskazywać na stan zagrożenia zdrowia lub życia, należy skorzystać z pomocy ratownictwa medycznego.
Jak wygląda diagnostyka kołatania serca?
Celem diagnostyki serca jest przede wszystkim ustalenie, jaki rytm serca występuje dokładnie w momencie odczuwania objawów oraz czy istnieje choroba, która może sprzyjać arytmii. Zakres badań jest dobierany indywidualnie.
Wywiad lekarski
Bardzo ważny jest dokładny opis dolegliwości. Kardiolog może zapytać m.in.:
- kiedy kołatania pojawiły się po raz pierwszy,
- jak długo trwa pojedynczy epizod,
- jak często występują objawy,
- czy rytm wydaje się regularny czy nieregularny,
- czy kołatanie zaczyna się i kończy nagle,
- czy jest związane z wysiłkiem, stresem, kawą, alkoholem lub innym czynnikiem,
- czy występują ból w klatce piersiowej, duszność, zawroty głowy lub omdlenia,
- jakie leki i suplementy przyjmuje pacjent,
- czy w rodzinie występowały arytmie, kardiomiopatie lub nagłe zgony sercowe.
EKG spoczynkowe
Jednym z podstawowych badań jest 12-odprowadzeniowe EKG. Pozwala ono ocenić rytm oraz elektryczną pracę serca i może wykazać zarówno aktualną arytmię, jak i niektóre nieprawidłowości zwiększające prawdopodobieństwo zaburzeń rytmu.
Trzeba jednak pamiętać, że standardowe EKG rejestruje pracę serca tylko przez krótki czas. Jeśli arytmia występuje napadowo, pomiędzy epizodami wynik EKG może być prawidłowy.
Holter EKG
Jeśli kołatanie występuje okresowo, pomocne może być monitorowanie EKG metodą Holtera . Urządzenie rejestruje rytm serca podczas normalnego funkcjonowania pacjenta – zwykle przez 24–48 godzin, a w zależności od sytuacji również dłużej.
Pozwala to porównać moment występowania objawów z zapisem elektrycznej pracy serca. Jeżeli epizody zdarzają się rzadko, lekarz może zaproponować dłuższe monitorowanie lub odpowiedni rejestrator zdarzeń.
Echo serca
Echokardiografia (echo serca) pozwala ocenić budowę i funkcję serca, w tym pracę zastawek, wielkość jam serca oraz funkcję mięśnia sercowego. Badanie może być szczególnie przydatne, gdy istnieje podejrzenie choroby strukturalnej, kardiomiopatii, niewydolności serca lub wady zastawkowej.
Badania krwi
W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zalecić badania laboratoryjne mające na celu wykrycie czynników sprzyjających kołataniu. Mogą obejmować m.in.:
- morfologię krwi – m.in. w kierunku niedokrwistości,
- badania funkcji tarczycy,
- oznaczenie wybranych elektrolitów,
- inne badania dobrane do objawów i chorób współistniejących.
Próba wysiłkowa i dalsza diagnostyka
Jeżeli kołatanie pojawia się przede wszystkim podczas wysiłku albo istnieje podejrzenie choroby niedokrwiennej serca, kardiolog może zdecydować o wykonaniu próby wysiłkowej lub innych badań.
Nie każdy pacjent z kołataniem wymaga jednak pełnego zestawu badań kardiologicznych. Diagnostyka powinna wynikać z wywiadu, badania lekarskiego, EKG oraz indywidualnego ryzyka pacjenta.
Co warto zanotować przed wizytą u kardiologa?
W przypadku napadowych dolegliwości pomocne jest prowadzenie krótkich notatek dotyczących objawów. Informacje te mogą ułatwić lekarzowi wybór odpowiedniej metody diagnostycznej.
Warto zanotować:
- datę i godzinę wystąpienia kołatania,
- czas trwania epizodu,
- co działo się bezpośrednio przed jego rozpoczęciem,
- czy serce biło regularnie czy nieregularnie,
- orientacyjne tętno, jeśli można je bezpiecznie zmierzyć,
- obecność bólu, duszności, zawrotów głowy lub osłabienia,
- spożycie kawy, alkoholu lub napojów energetycznych,
- przyjęte w danym dniu leki.
Jeśli pacjent korzysta z zegarka lub innego urządzenia umożliwiającego zapis rytmu, warto pokazać zarejestrowane dane lekarzowi. Taki zapis może być pomocny diagnostycznie, ale nie zastępuje profesjonalnej oceny lekarskiej ani standardowego badania EKG.
Najczęstsze pytania dotyczące kołatania serca
Czy kołatanie serca może być spowodowane stresem?
Tak. Stres i lęk należą do częstych przyczyn odczuwania przyspieszonego lub mocniejszego bicia serca. Nie należy jednak automatycznie przypisywać stresowi każdego nawracającego kołatania, szczególnie jeśli pojawiają się również inne niepokojące objawy.
Czy prawidłowe EKG wyklucza arytmię?
Nie zawsze. Standardowe EKG pokazuje aktywność elektryczną serca w krótkim momencie badania. Napadowa arytmia może nie występować właśnie wtedy. W takich sytuacjach przydatne może być dłuższe monitorowanie rytmu, np. Holter EKG.
Czy Holter EKG może wykryć przyczynę kołatania?
Holter może zarejestrować rytm serca podczas wystąpienia objawów, co znacząco ułatwia określenie, czy kołatanie jest związane z arytmią. Skuteczność badania zależy jednak m.in. od częstości występowania epizodów. Przy rzadkich objawach czas monitorowania może wymagać wydłużenia.
Czy kołatanie serca może oznaczać migotanie przedsionków?
Tak, migotanie przedsionków może powodować kołatanie i uczucie szybkiej, nieregularnej pracy serca. Podobne objawy mogą jednak powodować również inne arytmie oraz czynniki niezwiązane bezpośrednio z chorobą serca. Rozpoznanie wymaga rejestracji i oceny rytmu serca.
Czy kołatanie serca po kawie jest niebezpieczne?
Reakcja na kofeinę jest indywidualna. U części osób większa ilość kawy, napojów energetycznych lub innych produktów zawierających kofeinę może nasilać odczuwanie bicia serca. Jeśli jednak kołatania są częste, długotrwałe, pojawiają się niezależnie od kofeiny albo towarzyszą im inne objawy, warto omówić je z lekarzem.
Czy kołatanie serca podczas wysiłku wymaga kontroli?
Nawracające kołatanie pojawiające się podczas wysiłku warto skonsultować z lekarzem, szczególnie gdy towarzyszą mu zawroty głowy, stan przedomdleniowy, omdlenie, ból w klatce piersiowej lub nietypowa duszność.
Kołatanie serca – kiedy umówić konsultację kardiologiczną?
Jednorazowy, krótki epizod kołatania bez innych dolegliwości często nie oznacza poważnej choroby. Jeśli jednak objawy powtarzają się, trwają coraz dłużej, pojawiają się podczas wysiłku albo trudno wskazać ich przyczynę, warto przeprowadzić diagnostykę.
W HiperMedica możliwa jest konsultacja z kardiologiem w Warszawie na Ursynowie . Lekarz na podstawie objawów, historii choroby i badania może zdecydować, czy wskazane jest wykonanie EKG, Holtera EKG, echo serca, badań laboratoryjnych lub dalszej diagnostyki.
Najważniejsze jest ustalenie, co dzieje się z rytmem serca dokładnie w czasie występowania dolegliwości. Samo odczucie kołatania nie pozwala bowiem rozstrzygnąć, czy przyczyną jest arytmia, inna choroba serca czy czynnik niezwiązany bezpośrednio z układem sercowo-naczyniowym.
Źródła i materiały medyczne
- European Society of Cardiology (ESC), 2024 ESC Guidelines for the management of atrial fibrillation .
- European Society of Cardiology (ESC), Guidelines on ventricular arrhythmias and prevention of sudden cardiac death .
- NHS, Heart palpitations .
- American Heart Association, Symptoms, Diagnosis and Monitoring of Arrhythmia .
- American Heart Association, Holter Monitor .
- American Heart Association, What Is Cardiomyopathy? .
- American Heart Association, Symptoms of Heart Valve Disease .